1-4-1. مبحث امامت از منظر اهل سنت:24
2-4-1. مبحث امامت در نگاه شیعه:26
3-4-1. ادله شیعه:27

5-1. فصل پنجم: چیستی امامت29
1-5-1. مقدمه30
2-5-1. واژه امام در لغت30
3-5-1. واژه امام در قرآن31
4-5-1. تعریف امامت از منظر متکلمان اسلامی:32
6-1. فصل ششم: وجوب امامت36
1-6-1. مذهب امامیه:38
2-6-1. مذهب اشاعره:38
3-6-1. دلایل وجوب امامت در نگاه محقق طوسی و فاضل قوشچی:38
4-6-1. دلایل وجوب امامت از منظر محقق طوسی:39
5-6-1. دلایل وجوب امامت از منظر فاضل قوشچی:40
6-6-1. بررسی ومقایسه آراء دو محقق:42
7-1. فصل هفتم: قاعده لطف و وجوب امامت44
1-7-1. تعریف و اقسام لطف:45
2-7-1. لطف و حکمت الهی:47
3-7-1. تقسیم لطف بر اساس فاعل آن:48
4-7-1. برهان لطف بر وجوب امامت:48
5-7-1. اشکال نخست (اشکال صغروی):49
6-7-1. اشکال دوم (اشکال کبروی):51
7-7-1. اشکال سوم (اشکال صغروی):52
2. بخش دوم: امامت در قرآن از منظر محقق طوسی و فاضل قوشچی56
1-2. فصل هشتم: آیه ولایت57
1-1-2. بیان محقق طوسی:59
2-1-1-2. اشکال اول قوشچی: (در معنای ولایت)60
2-2-1-1-2. تحقیق در معنای ولی:63
2-2. فصل نهم: آیه اولی الامر76
1-2-2. تقریر قوشچی:79
3-2. فصل دهم: آیه امامت81
1-3-2. بیان محقق طوسی:82
فصل یازدهم: آیه “مع الصادقین”86
1-1-3. ایراد قوشچی:87
3. بخش سوم: امامت در احادیث از منظر محقق طوسی و فاضل قوشچی90
1-3. فصل دوازدهم: حدیث غدیر91
1-1-3. تقریر قوشچی:92
2-1-3. اشکال‌های قوشچی94
2-3. فصل سیزدهم: حدیث منزلت109
1-2-3. بیان استدلال:110
2-2-3. ایرادهای قوشچی:111
3-2-3. مواقع و موقعیت‌های صدور حدیث منزلت:112
4-2-3. صحیحین از منظر اهل سنت:115
5-2-3. مقامات حضرت هارون( در قرآن:117
6-2-3. منازل هارون در قرآن:118
7-2-3. پاسخ به عدم تواتر:119
8-2-3. بررسی شبهه عدم عمومیت “منزله هارون”:123
9-2-3. رد منقطعه بودن استثنا:124
10-2-3. پاسخ به شبهه انتفای اخوت حضرت علی( نسبت به پیامبر اکرم(125
11-2-3. بررسی شبهه نبودن خلافت از منازل هارون:127
12-2-3. بررسی شبهه عدم بقای خلافت هارون( پس از مرگ موسی(:128
13-2-3. بررسی شبهه عدم دلالت حدیث منزلت بر نفی خلافت خلفای سه گانه:129
3-3. فصل‌ چهاردهم: نصوص جلی130
1-3-3. نصوص جلی برای اثبات امامت بلافصل حضرت علی(:132
4. بخش چهارم: دلایل عقلی بر امامت بلافصل حضرت علی(142
1-4. فصل پانزدهم: دلیل افضلیت143
1-1-4. شبهه قوشچی146
2-1-4. فضایل حضرت علی(:146
3-1-4. ادعاهای قوشچی در فضایل ابوبکر و عمر:149
2-4. فصل شانزدهم: مطاعن153
1-2-4. مطاعن ابوبکر154
2-2-4. مطاعن عمر:172
3-2-4. مطاعن عثمان:178
1-1-3-2-4. پاسخ قوشچی:179
3-4. فصل هفدهم: دلیل عصمت و برهان معجزه بر امامت بلافصل حضرت علی(188
1-3-4. بیان برهان:189
2-3-4. برهان معجزه189
1-2-3-4. قلع باب خیبر:190
3-3-4. شبهه قوشچی:191
4-3-4. نقد شبهه قوشچی:191
1. بخش پنجم: شرایط و اوصاف امام192
1-5. فصل هجدهم: عصمت امام194
1-1-5. شبهه قوشچی:197
2-1-5. پاسخ شبهه قوشچی:197
3-1-5. پاسخ شبهه قوشچی:198
4-1-5. سخن قوشچی199
5-1-5. پاسخ شبهه قوشچی:199
2-5. فصل نوزدهم: افضلیت و نصب200
1-2-5. سخن قوشچی:202
2-2-5. پاسخ:202
3-2-5. نصب:202
4-2-5. احکام مخالفین209
خاتمه:211
فهرست منابع215

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

نمایه222
نمایه اصطلاحات222
نمایه اشخاص223
نمایه کتاب‌ها230

مقدمه
شهرستانی متکلم مشهور اهل سنت در مقدمه الملل و النحل می‌نویسد:
“مبحث امامت همواره از صدر اسلام تا کنون یکی از مباحث مهم کلامی بین شیعه و اهل سنت بوده است. اختلاف پنجمی که در بین مسلمین رخ داد، درباره امامت بود. این اختلاف بزرگ ترین اختلافی بود که در میان امت روی داد. شمشیری در اسلام بر اساس قاعده دینی بیرون کشیده نشد؛ مانند شمشیری که به خاطر امامت از غلاف بیرون آمد.
مهاجرین و انصار درباره امامت اختلاف کردند. انصار گفتند: از میان ما امیری و از میان شما نیز امیری باشد و خودشان سعد بن عباده انصاری را برگزیدند. ابوبکر و عمر به سرعت خود را به سقیفه بنی ساعده رساندند. عمر گفت: در راه با خود فکر کردم، اکنون که به سقیفه رسیدم می‌خواهم فکرم را بگویم. ابوبکر گفت: فکرت چیست؟ بعد عمر ابتدا خود با ابوبکر بیعت کرد. سپس مردم بیعت کردند و فتنه خاموش شد. عمر گفت: بیعت با ابوبکر ناگهانی بود، خداوند مردم را از شر آن حفظ کرد، از این پس هر کس دوباره شبیه آن را تکرار نماید او را بکشید. هر کس دوباره با فرد دیگری بدون مشورت مسلمانان بیعت کند، واجب است هر دو کشته شوند. انصار هم به خاطر روایتی که ابوبکر نقل کرد و گفت: رسول خدا( فرمود: “ائمه از قریش هستند”، ساکت شدند و همه، به غیر از گروهی از بنی هاشم و ابوسفیان، بیعت کردند. علی( به علت سفارش پیامبر اکرم( مشغول کفن و دفن رسول خدا بود، لذا مجال بیعت پیدا نکرد”1.
این نزاع از آن زمان تا حال ادامه دارد. بلافاصله بعد از بیعت گروهی از مردم مدینه با ابوبکر، اعتراضات شروع شد. گروهی که این خلافت را شایسته حضرت علی( می‌دانستند، به شیعه معروف شدند و گروه مقابل آنها اهل سنت نام گرفتند و مساله امامت از مسائل مهم کلامی بین شیعه و اهل سنت گردید. متکلمان بزرگی از هر دو مذهب اسلامی مطرح شده‌اند. این تحقیق نقطه نظرات دو تن از این اندیشمندان به نام‌های خواجه نصیر الدین طوسی از شیعه و فاضل قوشچی از میان اهل سنت را در باب امامت مورد بررسی قرار داده است و به همه شبهات قوشچی بر ادله محقق طوسی، پاسخ داده است و ثابت می‌کند که بیشتر این شبهات را قوشچی از پیشینیان خود؛ چون عبدالجبار معتزلی، فخر رازی، تفتازانی، ایجی و میرسید شریف جرجانی گرفته است و در عین حال برخی از شبهات آنها را مطرح نکرده است و چه بسا خود به برخی از آن شبهات پاسخ گفته است.

1. بخش اول:
کلیات

1-1. فصل اول:
طرح تحقیق
1-1-1. تبیین مسأله:
بحث امامت و خلیفه رسولالله، از قدیمی‌ترین بحث‌های تاریخ اسلام است که با وجود مرور زمان هنوز از مباحث مهم کلامی روز شمرده می‌شود.
بزرگ ترین و نخستین مسأله مورد نزاع میان مسلمانان بعد از رحلت پیامبر اکرم(، امامت می‌باشد. مهمترین ویژگی مذهب شیعه امامیه در مقایسه با مذاهب اهل سنت در همین موضوع است.
یکی از مهم ترین کتب کلامی شیعه امامیه که در آن عقاید شیعه گردآوری و تبیین و دفاع شده است، کتاب تجرید العقائد محقق طوسی است. این کتاب به خاطر ایجاز و عمق مطالب مورد اهتمام بسیاری از متکلمین مسلمان واقع شده است و از میان شیعه و سنی شروح متعددی بر آن نگاشته شده است.
علاء الدین علی بن محمد قوشچی سمرقندی، از دانشمندان و متکلمین اهل سنت شرحی بر این کتاب نوشته است که به شرح جدید شهرت یافته است.
قوشچی که از بزرگان اشاعره به شمار می‌آید، بیشتر آراء خواجه را قبول دارد، ولی در موضوع امامت کتاب تجرید العقائد نقد‌های بسیاری کرده است.

این تحقیق می‌کوشد به تجزیه و تحلیل نقد‌های فاضل قوشچی در مبحث امامت تجرید العقائد بپردازد و به آنها پاسخ دهد.
2-1-1. پرسش‌های تحقیق:
پرسش اصلی:
ایرادات قوشچی و پاسخ آن در موضوع امامت در کتاب شرح تجرید چیست؟
پرسش‌های فرعی:
1- تعریف امامت و ادله وجوب آن از منظر محقق طوسی و فاضل قوشچی چیست؟
2- آیا شبهات قوشچی بر استدلال محقق طوسی بر آیات قرآن، برای اثبات امامت بلافصل حضرت علی( وارد است یا نه؟ چرا؟
3- آیا شبهات قوشچی بر استدلال محقق طوسی، بر احادیث غدیر و منزلت و … برای اثبات امامت بلافصل حضرت علی( وارد است یا نه؟ چرا؟
4- آیا شبهات قوشچی بر ادله عقلی محقق طوسی در باب امامت بلافصل حضرت علی( وارد است؟ چرا؟
5- شرایط و اوصاف امام از منظر محقق طوسی و فاضل قوشچی چیست؟ پاسخ شبهات قوشچی چیست؟
3-1-1. پیشینه تحقیق:
کتاب‌های بسیاری؛ چون “عَبِقات الانوار فی امامه ائمه الاطهار(” میرحامد حسین و “الغدیر” علامه امینی و کتاب‌‌های ارزشمند دیگری در باب امامت نوشته شده است.
هم‌چنین پایان‌نامه و رساله‌ها و مقالات بسیاری پیرامون امامت و موضوعات مرتبط با آن تدوین شده است. ولی در باب مقایسه نظریات محقق طوسی و فاضل قوشچی در موضوع امامت کار چندانی صورت نگرفته است.
تنها کاری که در این باره انجام شده است، حواشی مرحوم مقدس اردبیلی بر شرح تجرید قوشچی است. این حواشی نیز هرچند مفید و ارزشمند است، ولی کار تحقیقی گسترده و دقیق نمی‌باشد.
4-1-1. ضرورت تحقیق:
چون تاکنون به صورت ویژه و به خصوص نظریات محقق طوسی و فاضل قوشچی در باب امامت مقایسه و ارزیابی نشده است، از این حیث این تحقیق ضرورت دارد، به ویژه آنکه امروزه با گسترش تفکر شیعه، برخی شبهات و اشکالات گذشته را مجدداً طرح می‌کنند و جا دارد که مجامع علمی آن را به زبان امروز تبیین کنند.
5-1-1. هدف تحقیق:
بررسی و نقد شبهات قوشچی بر مبحث امامت تجرید العقائد و پاسخ به آنها، هدف این تحقیق می‌باشد.
6-1-1. فرضیه تحقیق:
بسیاری از ایرادات قوشچی بر ادله و مباحث محقق طوسی در باب امامت، همان شبهات پیشینیان خود؛ مثل فخر رازی و تفتازانی و میرسید شریف جرجانی می‌باشد. به دیگر سخن قوشچی در تکرار شبهات از هم مکتب‌های اشعری خود تقلید می‌نماید و حرف و سخن تازه‌ای ندارد. لذا همه این شبهات به طور پراکنده و در ضمن نقد آرای هم مسلکان قوشچی از سوی متکلمین شیعه پاسخ داده شده است.
7-1-1. روش تحقیق:
روش این تحقیق کتاب خانه ای است و از روش نقد و بررسی استفاده خواهد شد.
8-1-1. ساختار تحقیق:
این تحقیق در پنج بخش به سامان رسیده است و هر بخش نیزمتشکل از چندین فصل می‌باشد.
بخش اول: در این بخش کلیات تحقیق مطرح شده است و فصل‌های این بخش به قرار زیر است:
فصل اول: طرح تحقیق؛ در این فصل تبیین موضوع، هدف از تحقیق، منابع تحقیق،روش تحقیق و ساختار تحقیق و برخی موارد دیگر بیان شده است.
فصل دوم: زیست نامه قوشچی؛در این فصل به محل تولد، پدر و اساتید و آثار قوشچی و ویژگی‌های شرح تجرید وی پرداخته شده است.
فصل سوم: روش شناسی قوشچی در مبحث امامت؛ در این فصل برخی از روش‌هایی که به طور ضمنی از مطالعه شرح تجرید العقائد قوشچی به دست می‌آید،توضیح داده شده است.
فصل چهارم: امامت، بحثی کلامی؛ در این فصل با بیان ادله اثبات شده است که بر خلاف ادعای اهل سنت، امامت بحثی کلامی است نه فقهی.
فصل پنجم: چیستی امامت؛ این فصل به تعریف امامت از منظر متکلمان اسلامی و مقایسه آنها می‌پردازد.
فصل ششم: وجوب امامت؛ ادله وجوب امامت در نگاه محقق طوسی و فاضل قوشچی در این فصل جای داده شده است.
فصل هفتم: قاعده لطف و وجوب امامت؛ در این فصل تعریف لطف و اقسام آن، رابطه آن با امامت و شبهات قوشچی و پاسخ آنها مطرح شده است.
بخش دوم: امامت در قرآن از منظر محقق طوسی و فاضل قوشچی
فصل هشتم: آیه ولایت؛ در این فصل به شبهات قوشچی به استدلال محقق طوسی به آیه ولایت پاسخ داده شده است.
فصل نهم: آیه اولی الامر؛ در این فصل به شبهات قوشچی به استدلال محقق طوسی به آیه اولی الامر پاسخ داده شده است.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

فصل دهم: آیه امامت؛ در این فصل به شبهات قوشچی به استدلال محقق طوسی به آیه امامت پاسخ داده شده است.
فصل یازدهم: آیه “مع الصادقین”؛ در این فصل به شبهات قوشچی به استدلال محقق طوسی به آیه “مع الصادقین” پاسخ داده شده است.
بخش سوم: امامت در احادیث از منظر محقق طوسی و فاضل قوشچی
فصل دوازدهم: حدیث غدیر؛ در این فصل استدلال محقق طوسی به حدیث غدیر بیان می‌شود و سپس پس از طرح شبهات قوشچی به نقد و بررسی آنها پرداخته می‌شود.
فصل سیزدهم: حدیث منزلت؛ در این فصل استدلال محقق طوسی به حدیث منزلت بیان می‌شود و سپس پس از طرح شبهات قوشچی، به نقد و بررسی آنها پرداخته می‌شود.
فصل چهاردهم: نصوص جلی؛ در این فصل استدلال محقق طوسی به نصوص جلی بیان می‌شود و سپس پس از طرح شبهات قوشچی، به نقد و بررسی آنها پرداخته می‌شود.
بخش چهارم: دلایل عقلی بر امامت بلافصل حضرت علی(
فصل پانزدهم: دلیل افضلیت؛ در این فصل استدلال محقق طوسی بیان می‌شود و سپس فضایل حضرت علی( نیز ذکر می‌گردد.
فصل شانزدهم: در این فصل مطاعن خلفای سه گانه ذکر می‌شود و شبهات قوشچی پاسخ داده می‌شود.
فصل هفدهم: دلیل عصمت و برهان معجزه؛ در این فصل این دو دلیل و استدلال محقق طوسی آمورده می‌شود و شبهات قوشچی طرح و به آنها جواب داده می‌شود.
بخش پنجم: شرایط و اوصاف امام از منظر محقق طوسی و فاضل قوشچی
فصل هجدهم: عصمت؛ در این فصل تعریف عصمت بیان می‌شود و با بیان ادله اثبات می‌شود که امام باید معصوم باشد سپس شبهات قوشچی پاسخ داده می‌شود.
فصل نوزدهم: افضلیت و نصب؛ در این فصل اثبات می‌شود که امام باید افضل مردم زمان خود باشد، سپس شبهه قوشچی مطرح می‌شود و به آن جواب داده می‌شود.
در ادامه این فصل، طرق تعیین امام از دیدگاه امامیه و اشاعره ذکر می‌شود و با بیان ادله اثبات می‌شود که امام باید منصوب از طرف خداوند باشد و مردم حق انتخاب امام را ندارند.
در ادامه نیز شبهات قوشچی مورد بررسی و نقد قرار می‌گیرند.
احکام مخالفین؛ در خاتمه این بخش، حکم مخالفین امامت بلافصل حضرت علی( بیان می‌شود و شبهات قوشچی نیز مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرند.
9-1-1.جنبه‌های نوآوری در تحقیق:
این تحقیق از این جهت دارای نوآوری است که به مقایسه نظرات محقق طوسی و فاضل قوشچی در باب امامت می‌پردازد. و به تک تک ایرادات پاسخ می‌دهد.

2-1. فصل دوم:
قوشچی

1-2-1. زیست نامه قوشچی:2
علاء الدین علی بن محمد قوشچی (متوفی879ه.ق.) معروف به فاضل قوشچی و ملاعلی قوشچی، در سمرقند تولد یافت و در همان جا شروع به تحصیل کرد. از سالروز تولد وی اطلاع دقیقی در دسترس نیست. از جمله اساتید وی در سمرقند، قاضی زاده رومی و امیر الغ بیک در علم ریاضی بود. وی در تحصیل علم پرتلاش بود، از این رو در جوانی به غالب علوم دست یافت. پدرش از خادمین دربار سلطان الغ بیک حاکم ماوراء النهر و حافظ باز شکاری او بود؛ از این رو به قوشچی شهرت یافتند، زیرا قوشچی به زبان ترکی به معنای نگهدار باز شکاری می‌باشد.
قوشچی بعد از مدتی برای تحصیل به کرمان رفت. برخی گفتهاند: این مسافرت مخفیانه صورت گرفته است3. در همان دیار بود که کتاب شرح التجرید را نگاشت و پس از مدتی دوباره به وطن خویش سمرقند مراجعت نمود. پس از بازگشت در تکمیل رصد خانه سمرقند به کمک دانشمندان مشهور دیگری؛ چون غیاث الدین جمشید و معین الدین کاشانی و قاضی زاده رومی مشارکت نمود. حاصل این رصد خانه، زیج مشهور الغ بیک بود که بر اساس داده‌های آن رصد خانه در سال 841ق. تهیه شد.
با توجه به این که ساخت رصد خانه در سال 824ق. به پایان رسیده است و وفات قوشچی نیز در سال 879ق.اتفاق افتاده است، معلوم می‌شود که قوشچی شرح تجرید را در جوانی نوشته است.
امیر الغ بیک که خود فردی دانشمند و دوست دار علم و دانش بود در سال 853ق.4 مرد.پس از فوت امیر الغ بیک قوشچی به تبریز کوچ کرد. به احتمال قوی این مهاجرت بعد از سن پنجاه سالگی بوده است. در تبریز، مورد تکریم حاکم آن سامان؛ اوزون حسن واقع شد. مدتی در تبریز اقامت داشت و پس از چندی اوزون حسن او را برای میانجیگری پیش سلطان عثمانی؛ سلطان محمد خان فرستاد5.
قوشچی در سرزمین عثمانی با احترام حاکم عثمانی مواجه شد به گونه ای که از او خواست آنجا بماند و برای هر روز او دویست درهم تعیین کرد و برای هر کدام از فرزندان و خویشان او نیز منصبی داد6. قوشچی تا آخر عمر در آنجا ماندگار گشت. او را پس از رحلتش به سال 879 ه. ق در قسطنطنیه (استانبول)، در کنار قبر ابو ایوب انصاری، صحابی پیامبر اکرم( دفن کردند.
2-2-1. قوشچی و شرح التجرید:
تجرید العقائد خواجه نصیرالدین طوسی (متوفی 672ق.) را برخی مهم‌ترین متن کلامی در جهان اسلام به شمار آورده‌اند. استحکام و در عین حال ایجاز این متن، بسیاری از متکلمان را بر آن داشته که بر آن شرح و حاشیه بنویسند؛ و از این روی در میان شارحان این کتاب نه تنها شیعیان، که متکلمان برجسته‌ای از اهل سنت نیز به چشم می‌خورند. برجسته‌ترین شروح شیعی این کتاب را می‌توان شرح علامه حلی (متوفی 726ق.) با نام کشف المراد و شرح ناتمام فیاض لاهیجی با نام شوارق الإلهام دانست.
در میان اهل تسنن، نخستین شرح مهم این کتاب از شمس‌الدین محمود اصفهانی (متوفی 746ق.) است. وی که از متکلمان اشعری به شمار می‌رود، در مباحث مورد نزاع شیعیان و اشاعره به نقد دیدگاه‌های خواجه پرداخته است. این شرح مدت‌ها متن درسی بود و بر آن حواشی مهمی، چون حاشیه میر سید شریف جرجانی نوشته شده است. شرح اصفهانی، “تشیید القواعد” نام دارد، ولی به شرح قدیم تجرید مشهور است.
علاءالدین علی‌بن محمد سمرقندی قوشچی، دومین شارح مهم تجرید در میان اهل سنت و به‌ویژه اشاعره است.
قوشچی از بزرگان مکتب اشاعره و از فقهاء حنفیه است. وی علاوه بر کلام و فقه در علوم دیگری چون؛ ریاضی، هندسه، نجوم، تفسیر و ادبیات عرب صاحب قلم بوده است.
شهید مطهری درباره شرح تجرید وی می‌نویسد: “شرح قوشچی‏، در تاریخ فلسفه الهی نقش فعالی داشته است”7.
برخی از آثار دیگر او به شرح زیر است:
1. الرساله المحمدیه فی علم الحساب
2. مسره القلوب فی دفع الکروب فی علم الهیئه
3. العنقود الزاهر فی نظم الجواهر فی التصریف
4. الفتحیه فی علم الهیئه
5. تفسیر البقره و آل عمران
6. رساله فی موضوعات العلوم8
قوشچی، اشعری و حنفی بود، و از این خاستگاه، در شرح خویش به نقد مواضع امامیه پرداخته است. شرح قوشچی، که به شرح جدید تجرید معروف است، نمونه ای روشن از گفت‌وگوها و مباحثات آکادمیک کلامی میان شیعیان و اهل سنت است؛ و از این جهت، ارزش فراوانی دارد.
شرح قوشچی مورد توجه متکلمان پس از خود قرار گرفت و از این‌رو حواشی ارزشمند متعددی بر آن نوشته شد. برجسته‌ترین این حواشی، مجموعه پنج حاشیه از جلال‌الدین دوانی و سید صدرالدین دشتکی شیرازی، معروف به سید سند، است که در نقد یک‌دیگر نگاشته‌‌اند و پس از وفات سید سند با حاشیه‌ای از فرزندش میر غیاث‌الدین منصور دشتکی شیرازی در نقد دوانی تکمیل شده است. این مجموعه به طبقات جلالیه و صدریه مشهور گشته است9. با توجه به این نکته که قوشچی معاصر دوانی و دشتکی بود، می‌توان شهرت شرح قوشچی را از زمان خودش حدس زد.
از دیگر حواشی مشهور شرح قوشچی می‌توان به حاشیه شمس‌الدین محمد خفری که نوعی محاکمه میان طبقات است، و حاشیه مقدس اردبیلی که از دیدگاه امامیه بر بخش الاهیات آن نوشته شده است، اشاره کرد.


پاسخ دهید