بند دوم: عدم تصویب موافقت نامه قوام-سادچیکف توسط مجلس شورای ملی36

بندسوم: نظر آمریکا و انگلیس با اخذ امتیاز نفت شمال توسط شوروی37
بند چهارم: قرارداد الحاقی گس-گلشائیان38
بند پنجم: تشکیل کمیسیون خاص نفت40
گفتار ششم: دکتر مصدق و نهضت ملی شدن صنعت نفت41
بند اول: استعفای علاء42
بند دوم: واکنش انگلیس و آمریکا به ملی شدن صنعت نفت ایران43
بند سوم: قطع روابط ایران و انگلیس45
گفتار ششم: قرارداد 1333 (1954) کنسرسیوم46
بند اول: قرارداد خرید و فروش 1973-سن موریتس47
بند دوم: آخرین دسته قراردادهای نفتی پیش از انقلاب 135748

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

فصل دوم: سیر تحولات قراردادهای نفتی49
مبحث اول: سیر قراردادهای نفتی49
گفتار اول: تعریف قراردادهای نفتی50
مبحث دوم: انواع قراردادهای نفتی ایران52
1- قراردادهای امتیازی52
2-قراردادهای مشارکت52
3-قراردادهای خدماتی52
4-قراردادهای مشارکت درسرمایه گذاری53
5-قراردادهای عملیاتی مشترک53
6-قراردادهای ساخت، بهره برداری و واگذاری53
7-قراردادهای هیبریدی54
گفتار اول: قراردادهای امتیازی (مالکیت کل محصول درون مخزن)54
بند اول: ویژگی‌های مهم قراردادهای امتیازی56
بند دوم: حقوق دارنده امتیاز57
بند سوم: وظایف دارنده امتیاز57
بند چهارم: طول مدت قرارداد امتیازی57
بند پنجم: انواع قراردادهای امتیازی57
1ـ قراردادهای امتیازی سنتی57
2ـ قراردادهای امتیازی مدرن58
بند ششم: مقایسه مدل سنتی و مدرن قراردادهای امتیازی59
گفتار دوم: قراردادهای مشارکت در تولید60
بند اول: ساختار قراردادهای مشارکت در تولید61
بند دوم: طول مدت قرارداد‌های مشارکت در تولید61
بند سوم: سه رکن اساسی قراردادهای مشارکت در تولید61
1ـ جبران هزینه62
2ـ تقسیم تولید62
3ـ مالیات62
بند چهارم: اولین قرارداد مشارکت63
بند پنجم: دومین قرارداد مشارکت- قرارداد مشارکت با کمپانی پان آمریکن63
گفتار سوم: قراردادهای خدمات64
بند اول: ویژگی‌های قراردادهای خدمات67
بند دوم: قراردادهای اکتشاف و توسعه68
بند سوم: قرارداد‌های صرفا خدماتی69
بند چهارم: قراردادهای خدماتی خطرپذیر70
1ـ قراردادهای کاملا خطر پذیر70
2ـ قراردادهای بیع متقابل71
بند پنجم: قراردادهای خدمت بعد از پیروزی انقلاب اسلامی72
گفتار چهارم: قراردادهای سرمایه گذاری مشترک73
بند اول: ویژگی‌های قراردادهای سرمایه گذاری مشترک74
بند دوم: عوامل موثر بر تشکیل قراردادهای سرمایه گذاری مشترک74
گفتار پنجم: قراردادهای عملیاتی مشترک75
گفتار ششم: قرادادهای ساخت، بهره برداری و واگذاری75
بند اول: طرفهای اصلی قرارداد B.O.T76
بند دوم: طول مدت قرارداد B.O.T76
بند سوم: اهم ویژگی‌های قراردادهای B.O.T76
بند چهارم: مزایای قراردادهای B.O.T77
بند پنجم: معایب قراردادهای B.O.T77
گفتار هفتم: قراردادهای هیبریدی78
فصل سوم: تجارت متقابل79
مبحث اول: تعریف و انواع تجارت متقابل79
گفتار اول: انواع تجارت متقابل80
بند اول: معاملات تهاتری80
بند دوم: خرید متقابل80
بند سوم: قراردادهای بیع متقابل (بای بک)80
بند چهارم: قراردادهای افست81
بند پنجم: قراردادهای خرید از پیش81
بند ششم: قراردادهای تسویه تهاتری81
بند هفتم: قرارداد واگذاری تهاتری (معاملات انتقالی)82
بند هشتم: قرارداد تعویض (سوآپ)82
بند نهم: قرارداد معاوضه دیون82
گفتار دوم: قراردادهای بالادستی82
بند اول: تعریف قراردادهای بالادستی83
گفتار سوم: تحولات تقنینی قراردادهای بالا دستی نفت و گاز83
1-قانون تشویق و حمایت از سرمایه گذاری خارجی83
2-قانون بودجه سال 138283
3-قانون برنامه توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران84
4-ماده 14 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران84
5-قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران 1394-139085
6-قانون اصلاح قانون نفت مصوب تیر ماه 139085
7-قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت مصوب 139185
مبحث دوم: تاریخچه قراردادهای بیع متقابل86
گفتاراول: نحوه به وجود آمدن بیع متقابل88
بند اول: تعریف بیع متقابل89
بند دوم: مشخصات قراردادهای بیع متقابل90
1ـ طولانی بودن پروژه91
2ـ سنگین بودن قراردادهای بیع متقابل91
3ـ ارتباط تولیدی بین کالاهای صادراتی و محصولات بازخرید شده91
4ـ وجود دو قرارداد مجزا91
بند سوم: ساز و کار قراردادهای بیع متقابل91
بند چهارم: موارد مهم در قراردادهای بیع متقابل93
بند پنجم: ویژگی‌های اصلی قراردادهای بیع متقابل94
بند ششم: انواع قراردادهای بیع متقابل از نظر موضوعی95
1ـ قرارداد بیع متقابل اکتشاف95
2ـ قرارداد بیع متقابل توسعه95
بند هفتم: شروط قراردادی قراردادهای بیع متقابل96
1ـ شرط انتخاب قانون حاکم96
2ـ شرط حل و فصل اختلافات97
3ـ شرط مدیریت مشترک و مشارکت97
4ـ شرط واگذاری97
بند هشتم:کمیته مدیریت مشترک97
بند نهم: حل و فصل اختلاف در قراردادهای بیع متقابل98
بند دهم: بیع متقابل از لحاظ حسابداری98
بند یازدهم: نظام مالی بیع متقابل99
1ـ هزینه‌های سرمایه‌ای99
2ـ هزینه‌های غیر سرمایه‌ای99
3ـ هزینه‌های بهره برداری100
4ـ هزینه‌های بانکی100
بند دوازدهم: روشهای ثبت پروژه بیع متقابل101
بند سیزدهم: مراحل کلی در یک قرارداد بیع متقابل101
بند چهاردهم: محورهای اساسی در بیع متقابل101
1ـ جنبه‌ی فنی101
2ـ جنبه‌ی مالی102
3ـ جنبه‌ی حقوقی102
گفتاردوم: چارچوب عمومی قراردادهای بیع متقابل در بخش نفت و گاز103
گفتار سوم: چارچوب کلی قرارداد‌های بیع متقابل105
گفتار چهارم: ماهیت قراردادهای بیع متقابل در ایران107
گفتار پنجم: اهداف قراردادهای بیع متقابل108
گفتار ششم: اصول حاکم بر قراردادهای بیع متقابل108
گفتار هفتم: مراحل انعقاد قراداد بیع متقابل در صنعت نفت ایران109
گفتار هشتم: بیع متقابل در قانون برنامه پنج ساله اول، دوم و سوم توسعه جمهوری اسلامی ایران110
1-بند “ی” تبصره 29 قانون پنج ساله اول110
2-بند “و” تبصره 22 قانون برنامه پنج ساله دوم110
3-بند “م” تبصره 22 قانون پنج ساله دوم111
4-بند “پ” تبصره 25 قانون پنج ساله دوم111
5-بیع متقابل در قانون برنامه سوم توسعه111
گفتار نهم: مقایسه قراردادهای امتیازی با قراردادهای بیع متقابل112
گفتار دهم: مقایسه قراردادهای مشارکت در تولید با قراردادهای بیع متقابل113
گفتار یازدهم: مقایسه قراردادهای بی او تی با قراردادهای بیع متقابل113
مبحث سوم: اوپک114
گفتار اول: عملکرد اوپک118
مبحث چهارم: اهمیت جذب سرمایه گذاری خارجی و منافع ملی119
گفتاراول: چالش‌‌های سرمایه گذاری کلان اقتصادی121
نتیجه گیری124
پیشنهادات126
منابع و ماخذ127
پیوست‌ها134
Abstract147

چکیده
نفت، نیرو بخش موتور اقتصادی، تسریع کننده پیشرفت‌های فن‌آوری و باعث افزایش توان تولید در کشورها بوده است. سهم نفت در تامین منابع انرژی در بخش حمل و نقل در حال حاضر 97 درصد می‌باشد. از آنجا که هیچ گونه فعالیتی در هیچ یک از عرصه‌های زندگی و درجهان هستی بدون استفاده از انرژی میسر و امکان پذیر نیست. بنابراین به سادگی می‌توان دریافت که اقتصاد جوامع بشری بدون وجود انرژی ممکن نمی‌باشد. نفت نیز به عنوان یکی از منابع مهم تامین نیازهای انرژی جهانی به شمار می‌رود، بنابراین اقتصاد نفت خام جنبه بین‌المللی پیدا کرده است هر چند که اقتصاد فرآورده‌های نفتی مربوط به نیاز داخلی جوامع و کشورها است با این حال در زمینه اقتصاد مشتقات و فرآورده‌های نفتی نیز جنبه جهانی آن مشهور است. در جهان امروز نفت، نه تنها به عنوان یک عامل تعیین کننده اقتصادی و صنعتی، بلکه به عنوان یک عامل سیاسی و امنیتی نیز مطرح می‌باشد. در واقع نفت یک فاکتور اساسی در جهت رسیدن به هدفهای اقتصادی، صنعتی، سیاسی و در جهت تامین امنیت ملی به حساب می‌آید رشد اقتصادی که همه کشورها به دنبال آن هستند برابر است با برخورداری و بهره وری از دو عامل سرمایه و انرژی می‌باشد. تجارت متقابل می‌تواند به عنوان یکی از ابزارهای موثر در پیشبرد سیاستهای اقتصادی کشورها در جبران موازنه تجاری و کسری تراز پرداختهای بین‌المللی می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. قراردادهای بیع متقابل از لحاظ حقوقی در گروه قراردادهای تجارت متقابل قرار می‌گیرند لذا برای شناخت ماهیت حقوقی آنها لازم است قراردادهای تجارت متقابل نیز مورد توجه قرار گیرند.
کلید واژه: تجارت متقابل، نفت و گاز، بای بک، بیع متقابل
مقدمه
خاورمیانه در زمره نقاط حساس و استراتژیک دنیا است که به لحاظ موقعیت حساس جغرافیایی و تجاری، و به خصوص به واسطه برخورداری از ذخایر عظیم نفت و گاز، از اهمیت و نقش فوق‌العاده‌ای در روابط بین‌الملل برخوردار است.
پیدایش نفت در خاورمیانه اهمیت استراتژیک این منطقه را نسبت به گذشته چندین برابر کرد و باعث حضور مستقیم و غیر مستقیم شرکتهای خارجی در منطقه شد. پیدایش نفت در خاورمیانه در آغاز در ایران مشاهده شد، و باعث دگرگونی‌های بزرگ داخلی و خارجی در ابعاد سیاسی، اقتصادی و فرهنگی شد به طوری که اگر این ماده نبود این منطقه جایگاه بین‌المللی و استراتژیک کنونی را پیدا نمی‌کرد.
تحلیل گران سراسر جهان بر این باورند که در منطقه خاورمیانه به ویژه شرق آن که منطقه خلیج فارس نامیده می‌شود از نظر استراتژیک منطقه‌ای بسیار مهم با آینده‌ای نامشخص خواهد بود. تا جایی که نشریه نفت و گاز در سال 2000 سهم خاورمیانه را از نظر ذخایر نفتی 4/66 درصد اعلام کرد.
نفت که زمانی ماده‌ای جادویی و درمانی بود و از آن برای استحکام در خشت زنی و صیقل دادن کشتی‌ها استفاده می‌کردند، نه تنها به ماده اصلی در ساختار انرژی تبدیل شد، بلکه به دلیل ماهیت شیمیایی‌اش نقش تعیین کننده‌ای در صنایع شیمیایی دارد. به عبارتی امروزه ما به بیش از 70 درصد انرژی نفت و گاز و 15 تا 25 درصد زغال سنگ و حدود 10 درصد هم به برق و اتم نیازمندیم.
توجه به اهمیت نقش روز افزون نفت در آستانه نیمه دوم قرن آتش رقابت را در میان غولان بزرگ عضو کارتل بین‌المللی نفت دامن می‌زند.
مالک نفت بودن در جهان امروز به معنای تأمین و کسب سرمایه نیز می‌باشد. از لحاظ تأمین سرمایه تجارت نفت خام از نظر ارزش پولی، ده درصد از مجموع تجارت جهان را به خود اختصاص داده است که در مقایسه با کالاهای تجاری دیگر مثل گندم با 3 تا 4 درصد سهم از کل تجارت جهانی، اهمیت آن در تأمین سرمایه گذاری کشورهای دارای نفت و در جهت رشد اقتصادی بیشتر نمایان می‌شود.
سرمایه‌گذاری یک مقوله تخصصی و نیازمند تدبیر و تدبر در جهت حصول اهداف معنوی و مادی
می‌باشد. موضوع انجام سرمایه گذاری برای کشف ذخایر جدید نفت و گاز طبیعی به یک مقوله حساس و پیچیده در مرحله اجرای عملیات اکتشافی و ارزیابی در عملیات نفتی تبدیل شده است و بالطبع انجام معاملات تجاری در این زمینه نیز شکل خاصی به خود خواهد گرفت، منظور از شکل خاص نوع خاصی از قراردادهای رایج در عرصه بین‌المللی است که به عملیات بالا دستی صنایع نفت و گاز مربوط می‌شود یعنی قراردادهای اکتشافی، ارزیابی، توسعه‌ای و تولید یا بهره‌برداری از میادین نفت و گاز طبیعی که شناخت ماهیت آنها زمینه را برای ورود به عرصه فعالیت‌های حقوقی و قراردادی، مالی، حسابداری و اقتصادی مرتبط با صنعت نفت و گاز طبیعی فراهم می‌آورد.
در واقع سرمایه‌گذاری‌های شرکت‌های بزرگ نفتی منحصر به کشور‌های در حال توسعه نیست یک نظر بر فعالیتهای نفتی عظیم روشن می‌کند که این شرکت‌ها همان طور که در کشور‌های توسعه یافته فعالیت دارند در نواحی واقع در قلمرو کشورهای صنعتی نیز عمل می‌کنند بلکه جریان سرمایه‌گذاری عمدتاً متوجه به نواحی صنعتی دنیا است.
قراردادهای نفتی معمولاً وقتی منعقد می‌شوند که کشور صاحب نفت از امکانات خود بهره مند باشد ولی سرمایه و تخصص لازم جهت استفاده از آن را ندارد و در وضعیتی قرار گرفته است که ناچار شرایط طرف‌های قوی را می‌پذیرد، آن گاه که عملیات تخصصی و اکتشاف به پایان رسید و مرحله تولید نفت آغاز شد کشور نفتی خود را در پایگاهی مستحکم‌تر می‌یابد و طبعاً درصدد برمی‌آید تا وضع خویش را ترمیم کند و نصیب بیشتری از درآمد نفت را بدست آورد.
پس از جنگ جهانی اول (1914-1918) کوشش مداوم و پیگیر به منظور بین‌المللی کردن1 قراردادهای نفتی آغاز شد. هدف از این کوشش آن بود که بر اعتبار و دوام امتیازات بیفزاید و آنها را از آسیب تصمیم‌های یک طرفه دولت‌های امتیاز دهنده بر کنار و مصون نگه دارند. اهمیت نفت در جریان جنگ با تبدیل سوخت کشتی‌ها از زغال سنگ به نفت و پس از خاتمه جنگ با توسعه روز افزون مصرف نفت در صنایع حمل و نقل اهمیت حیاتی این ماده بر همگان روشن گشت.
قراردادهای نفتی جزء قراردادهای فراملی 2هستند زیرا معمولاً در این قراردادها یک طرف سرمایه گذار خارجی است و طرف دیگر دولت یا دستگاهی که از سوی دولت عمل می‌کند. معمولاً موضوع این قراردادها عملیات در زمینه توسعه و بهره برداری از منابع طبیعی است، مدت این قراردادها اکثر طولانی است، مرجع رسیدگی به اختلافات این قراردادها معمولاً محاکم داخلی کشور طرف قرارداد نیست.
در واقع قراردادهای نفتی جزء قراردادهای مربوط به بازرگانی بین‌المللی هستند که چنان که از عنوان آن پیداست پای طرف‌هایی را در میان می‌کشد که هر کدام ملیت جداگانه دارند و قاعدتاً از قوانین جاریه کشور خود تبعیت می‌کنند. تاریخچه تحولات قراردادهای نفتی حاکی از جنگ و گریز مستمری است که در میان طرفین وجود داشته است.
قراردادهای نفتی از نوع قراردادهایی است که در اصطلاح برخی از حقوقدان‌ها، قراردادهای بین‌المللی توسعه3 خوانده شده‌اند، این قراردادها دارای جنبه نیمه خصوصی و نیمه عمومی می‌باشند. موضوع آنها معمولاً یا انجام خدمات مربوط به رفاه عامه است4 و یا فعالیت‌های مرتبط با توسعه بهره برداری ذخایر طبیعی است. یکی از دو طرف این قراردادها، یک موسسه دولتی است.
– قراردادهای نفتی یا هر قرارداد دیگر، هر چه جامع و مفصل باشد نمی‌توانند تمام جزئیات مربوط به جریانات و اتفاقاتی را که در طول مدت اجر وقوع خواهد یافت پیش بینی کند. قرارداد نفتی نیز مانند هر قرارداد دیگر متضمن الزامات و تعهداتی برای هر دو طرف قرار داد است.
– قراردادهای نفتی در ابتدا به صورت امتیاز نامه بودند5 ولی به تدریج امتیاز نامه نفتی به سوی قرارداد و تآکید روز افزون برجنبه قراردادی یعنی الزام آور بودن و دو طرفی بودن آنها پیش رفتیم.
در قرن حاضر قرار دادهای نفتی طوری منعقد شده‌اند که هر تغییری در یکی از آنها حاصل شود آثار آن در قراردادهای دیگر هم انعکاس می‌یابد.6
طی چند دهه گذشته، قراردادهای نفتی از نظر نحوه نگارش و تدوین متون مورد استفاده، به لحاظ شکلی دچار تغییراتی شده است.
قراردادهای نفتی در کشورهای مختلف جهان چارچوب مشخص دارد مثلا قراردادهای نفتی در داخل ایالات متحده آمریکا عمدتا از نوع اجاره7 و در انگلستان و استرالیا و برخی از کشورها از نوع امتیازی یا از نوع مشارکتی (مانند قراردادهای مشارکت در تولید) یا خدماتی می‌باشند.
در قراردادهای اجاره، مالک مخازن در مقابل دریافت حق امتیاز، کلیه فعالیت‌های نفتی را واگذار می‌کند در این حالت بدیهی است وقتی کلیه عملیات، منافع و عواید حاصل از قرارداد (بر مبنای شرایط اجاره‌ای) به یک شرکت نفتی پیمانکار واگذار می‌شود نیاز به انعقاد موافقت نامه عملیاتی مشترک نخواهد بود.
– زمانی که بنا شود منافع حاصل از یک طرح، پروژه یا هر فعالیت نفتی بین دو یا چند طرف (یا اشخاص مختلف حقوقی) تسهیم شود، موضوع چگونگی اجرای عملیات و نحوه یا مکانیزم تسهیم هزینه‌های مربوطه به میان می‌آید. در این حالت، معمولا موافقت نامه یا سند عملیات مشترک تنظیم می‌گردد، که مشخص خواهد ساخت کدام طرف، متصدی عملیات خواهد بود، دارایی حاصل از سرمایه گذاری چگونه مورد بهره برداری قرار خواهد گرفت، و هزینه‌های مربوط چگونه تسهیم خواهد شد.8
– شرکتهای نفتی خارجی عموما (با توجه به فرمول‌های رایج سرمایه گذاری در کشورهای دارای ذخایر هیدرو کربنی) از انواع مختلف قراردادهای نفتی به اشکال متنوع استفاده می‌کنند.
همچنین تحولات توسعه و رشد اقتصادی کشور نیز گویای نقش و اهمیت عواید حاصله از نفت در اقتصاد است. در سالهای 1937 الی 1945 عواید حاصله از نفت 13 در صد کل هزینه‌های کشور را تأمین می‌کرد.
هدف از عقد چنین قراردادهایی تأمین بهره برداری دراز مدت از ذخایر طبیعی است و بنابراین قراردادهای مزبور مشتمل بر عملیاتی است که انجام آنها مستلزم سرمایه گذاری عظیم در تاسیسات و کارخانه‌ها و غیره است.
صنعت نفت مراحل مختلفی را چون اکتشاف، استخراج و تولید، حمل و نقل، پالایش، پتروشیمی و توزیع را شامل می‌گردد، که در تمام مراحل فوق علم بشری به کار گرفته می‌شود، قراردادهای نفتی یا به صورت بالا دستی و یا به صورت پایین دستی می‌باشند:
قراردادهای بالا دستی شامل اکتشاف و توصیف و توسعه و بهره برداری است، یعنی تا مرحله انتقال که شامل مصرف و صادرات است و قراردادهای پایین دستی شامل توزیع در منطقه، حمل و نقل و فروش است یعنی به عبارتی به بعد از انتقال می‌باشد.
به طور کلی می‌توان گفت:
بالادستی: آنچه زیر زمین است. اکتشاف، استخراج، توسعه، بهره برداری و تولید را شامل می‌شود.
پایین دستی: آنچه روی زمین است. ناظر به انتقال نفت، پالایش، پخش و فروش است.
میان دستی: انتقال نفت از میدان نفتی به پالایشگاه
پروژه‌هایی که به صورت عمده در بخش بالا دستی اجرا می‌شود. پروژه اکتشاف، توسعه و بهره‌برداری از مخزن تا پایان عمر آن است، به طور معمول عملیات اکتشافی 2 سال، مدت عملیات توسعه 4 سال و مدت عمر مخزن در مرحله بهره برداری 30 سال است. کلا ریسک در پروژه‌های بالادستی نسبت به پایین دستی بالاتر است و خیلی هزینه بردار نیز می‌باشد. به عبارتی سرمایه گذاری بلند مدت می‌طلبد ریسک بسیار بالایی را به علت امکان از دست رفتن کل سرمایه نیز در بردارد و این ریسک تا حد زیادی متأثر از طبیعت احتمال پذیر کار اکتشافی در نتیجه تصادفی بودن ماهیت تابع موفقیت اکتشافی است.
ایران با داشتن زمینه‌های تاریخی، صنعتی، امکانات، تسهیلات تولید، انرژی و نیروی کار ارزان و فراوان، دارای قدرت رقابت مناسبی برای تولید و عرضه صنعتی انواع فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی است.
نفت ایران نه تنها درآمدهای هنگفت برای کشور جهت سرمایه گذاری‌های عظیم در طرحهای توسعه اقتصادی می‌گردد، بلکه به طرق مستقیم وغیر مستقیم دیگر نیز نقش عمده‌ای در اقتصاد مملکت ایفاد می‌کند. و در واقع نفت در ساختار اقتصادی کشور‌های دارای میادین نفتی نقش گرانبهایی را ایفا می‌کند که اقتصاد ایران نیز به طور عمده بر پایه نفت قرارداد داشته و دارد.
زادگاه صنعت نفت در پنسیلوانیا در سال 1859 به طور مکانیزه کشف شد. حدود 102 سال پیش در 5 خرداد 1287 چاه شماره 1 مسجد سلیمان زده شد.
هم اکنون که قرن بیستم هستیم سه انقلاب یا سه حرکت اجتماعی و سیاسی را در ایران شاهد بودیم. اول: نهضت مشروطه (اویل قرن بیستم) دوم: نهضت ملی در نیمه قرن و سوم: انقلاب در اواخر قرن اتفاق افتاد.
دو حرکت اول به تغیر نظام حکومتی انجامید و حرکت دوم نیز تا آستانه تغییر نظام پیش رفت ولی ناکام ماند. حرکت دوم به نام نفت آغاز شد و در اصل قرن بیستم برای ما با امتیاز نامه دارسی(1901) آغاز شد و اکنون نیز که به پایان قرن رسیده ایم سرنوشت ما هنوز با نفت سخت گره خورده است.9
ایران به غیر از اینکه از حیث منابع نفتی جایگاه ممتازی دارد. در حوزه‌ی صنعت نفت حداقل در خاورمیانه ممتاز است.
اولین امتیاز نفتی خاورمیانه در ایران بود: امتیاز نامه دارسی
اولین چاه نفت در ایران بود: چاه شماره 1 مسجد سلیمان 1908
اولین کشوری که در خاورمیانه نفت آن ملی شد ایران بود: سال 1952(1329)
اولین شرکت ملی نفت را بر پا کرد: 1952 (1330)
اولین کشوری بود که در خاورمیانه قانون نفت را تدوین نمود: 1336
اولین کشوری که اختلافات نفتی اش به مراجع بین‌المللی رفت.
اولین کشور در خلق قراردادهای نفتی در خاورمیانه بود.
چرخه تولید و مصرف نفت (صنعت نفت)
اکتشاف
روشی که زمین شناسان نفتی به وجود نفت پی می‌برند غیر مستقیم است و تا حفر چاه اکتشافی و رسیدن به نفت نمی‌توان از وجود آن اطمینان حاصل کرد روش اصلی برای اکتشاف روش لرزه نگاری است. پس از به دست آوردن منحنی‌های لایه‌بندی و پیدا کردن طاقدیس‌های نفوذ ناپذیر که احتمال محبوس شدن نفت و گاز در آنها وجود دارد، باید چاه‌های اکتشافی حفر شوند و با حفر این چاه‌ها وجود مخزن مشخص می‌شود.10
مرحله بعدی تعیین ابعاد و مشخصات محتویات مخزن است، بر اساس داده‌های به دست آمده از چاه‌های اکتشافی و مطالعات لرزه نگاری، مخزن مدل سازی می‌شود. بر اساس مدل ثبت شده به تعداد چاه‌ها و محل حفر آنها و میزان برداشت از آنها تصمیم گیری می‌شود.
توسعه و استخراج
پس از حفر چاه و اصابت به مخزن، به دلیل فشار زیاد، جریان نفت به سوی دهانه چاه هدایت می‌شود. این مرحله از استخراج که عامل آن فشار داخل مخزن است به بازیافت اولیه نفت مرسوم است. با افزایش تولید و کاهش فشار، سرعت تولید کاهش می‌یابد تا اینکه فشار به حدی می‌رسد که دیگر نفت از چاه خارج نمی‌شود. در این مرحله ممکن است 30 تا 50 درصد کل نفت مخزن استخراج شده باشد.
در مرحله بعدی برای افزایش فشار در مخزن از روش‌های گوناگونی استفاده می‌شود سیلاب زنی آبی و تزریق گاز از جمله این روش‌ها است.
انتقال، پالایش، بازاریابی و فروش(عملیات پایین دستی)
انتقال به پالایشگاه از طریق خط لوله یا کشتی، پالایش، پترو شیمی و فروش مراحل اصلی بخش پایین دستی صنعت نفت است.
از شرکتهای برزگ نفتی که فقط در بخش بالادستی فعال هستند می‌توان به اوریکس، لاسمو، اینترپرایز و اینپکس اشاره کرد. ولی همچنان بسیاری از شرکت‌های نفتی در حوزه‌های دیگر به خصوص تولید انرژی‌هایی مانند برق، صاحب سرمایه هستند.
از زمانی که ایده انجام یک پروژه نفوذ مالک اعم از اشخاص حقیقی یا حقوقی مطرح می‌شود تا زمانی که پروژه به بهره برداری می‌رسد مراحل مختلفی طی می‌شود. این روند در سه مرحله بررسی می‌شود: پیدایش ایده تا تصویب طرح، تصویب تا راه اندازی پروژه و مرحله آخر یعنی بهره برداری از طرح.
مسئله نفت در ایران البته بیشتر به تحولات یکصد ساله اخیر مربوط است. رویدادهای سیاسی و اجتماعی و تاثیر عمیق این سیال ارزشمند بر اقتصاد ایران بر همگان روشن است. اما طلای سیاه از روزگار باستان و نخستین ادوار تمدن بشری در ایران اهمیت داشته و با توجه به هرکدام از این مقاطع تاریخی، از روزگار باستان تا معاصر، می‌توان کارهای پژوهشی دقیق و مفیدی انجام داد.11
تاکید نفت بر رویدادهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی ایران و رخدادهای تاریخی این سرزمین آنچنان زیاد و حساس است که با مبنا قراردادن نقش نفت بر رخدادهای تاریخی گذشته می‌توان چندین و چند بار هر حادثه و رویداد را از نو باز خوانی و کنکاش کرد.
صنعت نفت ایران در بخش بالادستی در سه دوره بررسی می‌شود:
1-دوره اول: از اعطای امتیاز دارسی تا انعقاد قرارداد کنسرسیوم (1333-1280)
2-دوره دوم: از اعطای قرارداد کنسرسیوم تا پیروزی انقلاب اسلامی (1358-1333)
3-دوره سوم: از سال 1358 تاکنون
تاریخ هفتاد ساله صنعت نفت ایران، تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، بیانگر واقعیات دردناکی است که سرمنشاء تمامی آنها را تنها باید در تحولات مربوط به از بین بردن منابع نفت، این طلای سیاه که به تعبیری بلای ایران نیز نام گرفته است، جستجو نمود.
– سه موضوع اصلی مبنای داستان نفت را تشکیل می‌دهد:
1-ظهور و گسترش کاپیتالیسم و بازرگانی مدرن: بزرگترین و فراگیرترین کسب و کار جهان، نفت است و نفت به واقع بزرگترین صنعتی است که در دهه‌های پایانی سده نوزدهم به وجود آمده است.
در سراسر تاریخ نفت، میان افراد، شرکت‌ها و کشورها معاملات فراوانی صورت گرفته و تصمیم‌های با اهمیتی در زمینه معاملات نفتی اتخاذ شده است که گاهی با محاسبات دقیق و گسترده و گاهی نیز با شانس و تصادف همراه بوده است. هیچ کسب و کار دیگری چون نفت با این همه وضوح و دقت، معنای ریسک و پاداش و تاثیر عمیق شانس و سرنوشت را آشکار نمی‌سازد.
2-نفت به عنوان یک کالای تجاری یا استراتژی‌های ملی و سیاست و قدرت جهانی عجین شده است: نفت، اقتصاد مکزیک را به وجود آورد و سپس آن را منهدم ساخت، ثروت نفت در اختیار شاه ایران قرار داشت و همین ثروت او را نابود ساخت.
3- تاریخ نفت: چگونگی تبدیل جامعه ما را به جامعه هیدروکربورها کرده است.12
در بیشتر سالهای قرن حاضر، اتکای فزاینده به نفت در سراسر جهان، امری مطلوب و نماد پیشرفت بشر تلقی می‌شد.
در این پایان نامه سعی بر آن شده است که علاوه بر معرفی انواع قراردادهای نفتی، تاکید اهم به نوع خاصی از قراردادهای نفتی با عنوان بیع متقابل نموده است که در آخر نیز به معایب و مزایای این نوع قرارداد می‌پردازیم و نهایتا پیشنهاداتی را عرضه می‌نماییم و همچنین به سوالاتی در حین فصول پاسخ داده می‌شود مثلا چه نوع قراردادی می‌تواند برای طرفین سودمند و همزمان از نظر سیاسی برای کشور مناسب باشد؟ که در پاسخ می‌توان به طور خلاصه گفت به سادگی این امر امکان‌پذیر نمی‌باشد و در واقع هر قراردادی مزایا و معایب خاص خودش را دارد که این امر وابستگی زیادی به فن مذاکرات برای تعیین مواد و شرایط موجود در قرارداد دارد.
بنابراین در نهایت می‌توان گفت هر دولتی باید از نظر سیاسی قابل قبول‌ترین قرارداد را که همزمان از نظر منافع بلند مدت اقتصاد ملی نیز مناسب است پیدا کند.
این پایان نامه شامل 2 بخش می‌باشد. بخش اول که از دو فصل تشکیل شده است با عنوان تاریخچه سیر تحول نفت: فصل اول) تحولات سیاسی و تاریخی و حقوقی نفت و فصل دوم) سیر قراردادهای نفتی ایران و بخش دوم با عنوان بیع متقابل و اثرات آن از بررسی ساز و کار و ماهیت بیع متقابل در فصل سوم و نیاز به جذب سرمایه‌گذاری خارجی و اهمیت منافع ملی با توجه به قراردادهای بیع متقابل در فصل چهارم تشکیل شده است. و در آخر با توجه به مباحت عنوان شده پیشنهاداتی عنوان می‌شود و نهایتا از کل مبحث نتیجه‌گیری می‌شود. در انتها به به یکسری از قوانین مرتبط در متن اشاره می‌گردد.
بیان مسأله
همانطور که می‌دانیم قراردادهای بای بک (بیع متقابل) یک نوع از قراردادهای مرسوم نفتی می‌باشد که بیشتر در حیطه نفت و گاز و ذخایر مرتبط با آنها به کار برده می‌شود و تا زمانی که این ذخایر موجود باشند بحث در این دایره ادامه خواهد داشت. قرارداد بیع متقابل توافقی می‌باشد که به موجب آن کلیه سرمایه‌گذاری‌ها و تامین مالی لازم پیش بینی شده و عملیات اکتشاف و یا بهره برداری را در مقابل اخذ اصل سرمایه و میزان معین سود که از فروش نفت و گاز استخراج شده توسط شرکت ملی نفت ایران انجام می‌پذیرد را به انجام می‌رساند. روش بای بک در ایران به عنوان یک شیوه سرمایه گذاری‌ای که در واقع فرم اصلاح شده از بای بک در سایر کشور‌ها است می‌باشد که به تناسب منافع و احتیاجات کشور و ایجاد شوق و انگیزه برای شرکت‌های نفتی خارجی برای سرمایه گذاری در ایران (و به تبع آن آوردن تکنولوژی خود) مورد استفاده قرار می‌گیرد. البته می‌توان به این نکته نیز اشاره کرد که با توجه به کاهش قیمت تمام شده اجرای پروژه‌ها و سرمایه گذاری‌ها فرصت مناسبی برای صرفه‌جویی در هزینه کرد ذخایر ارزی و اجرای پروژه‌های صنایع نفت و گاز کشور در قالب قراردادهای بیع متقابل (بای بک) ایجاد شده است.
پرسش اصلی تحقیق
1. ساز و کار قراردادهای نفتی بای بکی که ایران در صنایع نفت و گاز خود جهت بهره برداری میادین نفتی به کار می‌برد چیست؟
2. تاثیر قراردادهای بای بک با توجه به تحریم ایران چگونه می‌باشد؟
3. تفاوت‌‌های قرارداد بای بک با عقود حقوق مدنی ایران چیست؟
فرضیه ها
در عرصه بین‌الملل قراردادهای مختلفی منعقد می‌گردد. یکی از عقود مهم قراردادی بای بک (بیع متقابل) می‌باشد و با توجه به کاهش قیمت نفت فرصتی مناسب برای انعقاد قراردادهای بیع متقابل ایجاد شده است و با توجه به تحریم‌های اقتصادی دول خارجی با انعقاد این دسته از عقود می‌توانند تحریم‌های اقتصادی را دور بزنند.
اهداف تحقیق
بررسی چارچوب این قرارداد که تقریبا قراردادی نسبتا جدید در صنایع نفت و گاز می‌باشد.
تاثیر کاهش این نوع قراردادهای در تولید نفت با توجه به تحریم‌ها.
بررسی شرایط اساسی و ویژگی این قرادادها(بای بک).
بررسی ماهیت قراردادها (بای بک) که اصولا مدت زمان آن بسیار کم است.
فصل اول: تاریخچه صنعت نفت ایران
مبحث اول: تاریخچه نفت
از نظر تاریخی قراردادهای بین‌المللی اکتشاف و بهره‌برداری از مخازن نفتی شاهد تغییرات مهمی بوده‌اند. اولین لایه‌های دارای نفت در بخش زمین شناسی، به طور جدی بین مرزهای ایران و ترکیه مورد بررسی و مشاهده قرار گرفت. دبلیو.کی.لافتوس13 در مرداد سال 1234 (اوت سال 1855) در انجمن زمین شناسی لندن شرکت کرد. وی یکی از دانشمندان زمین شناسی بود که در شناسایی مناطق نفت خیز بخش مرزی ایران و ترکیه شرکت داشت، او در مسافرت‌های زیادی که به ایران داشت اولین بار بوی نفت را در منطقه‌ای وسیع در مسجد سلیمان کشف کرده بود. تاریخچه نفت در ایران کمتر از یک قرن می‌باشد ولی به وجود آمدن نفت به عنوان صنعت در سال 1854 رخ داد. در ابتدا به معرفی نفت می‌پردازیم که بدانیم این ماده حیاتی و با ارزش چیست:

گفتار اول: سیر تکامل نفت
نفت در لغت به معنی رطوبت داشتن است ولی مونسیو دورم14رئیس مدرسه علوم عالی پاریس مدعی است که اکدی‌ها15 کلمه نفت را از فعل پنتو به معنی افروختن گرفته‌اند.16 نفت مایعی است که منشاء آلی فسیلی دارد و از دو ماده کربن و هیدروژن تشکیل شده است و همین ترکیب کربن و هیدروژن است که باعث اطلاق مواد هیدروکربنی به مواد نفتی می‌گردد.
بند اول: طرز به وجود آمدن نفت
بقایای حیوانات و نباتات ریز و شناوری که در آب دریاها و اقیانوس‌ها زندگی می‌کنند که پلانکتون نامیده می‌شوند در لایه‌های رسوبی زمین و انجام فعل و انفعالات شیمیایی در زیر زمین به علت فشار و حرارت زیاد نفت را به وجود می‌آورند و در خلل و فرج بعضی از لایه‌های پوسته زمین جمع می‌گردند. این لایه‌ها که نفت در آنها جمع می‌گردد، در طبقات سنگهای آهکی متخلخل و سنگهای ماسه‌ای قرار دارند، که آنها را اصطلاحات مادر سنگ یا لایه نفت زا می‌نامند.
بند دوم: زمین شناسی نفت
به طور کلی نفت و گاز منشاء طبیعی دارند و نتیجه فعل و انفعالاتی هستند که بر باقی مانده‌های گونه‌های ویژه‌ای از موجودات زنده دفن شده (پلانکتون‌ها) در میان رسوبهای ناحیه‌های دریایی (برخی رودها، دریاها، دریاچه‌ها، خلیج‌ها و نواحی عمیق اقیانوسی) اتفاق افتاده است و دو عامل مهم زمان و گرما نقش اساسی و مهمی را در تبدیل این بازمانده‌ها به نفت و دیگر هیدروکربنها -که فرآیندی زمان بر و پیچیده است- را دارند و همچنین محیط کف دریا باید به اندازه لازم احیاء کننده باشد تا از اکسید شدن مواد آلی جلوگیری شود.
بخش اعظمی از هیدروکربن‌های طبیعی به علت کراکنیگ، کروژن17 برخاسته از گرمای زمین (ژئوترمال) تولید می‌گردد، همان طور که گفته شد برای به وجود آمدن نفت وگاز وجود مواد آلی فراوان و تشکیل کروژن در هنگام دیاژنز رسوبات ضروری می‌باشد. مادر سنگ سنگی است که به مقدار کافی کروژن داشته باشد. هر چه میزان کروژن در مادر سنگ بیشتر باشد توانایی بیشتری برای تولید هیدروکربن وجود دارد.
بند سوم: ذخایر نفتی

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود


پاسخ دهید